Türkiye

TUSAŞ

Türk Havacılık ve Uzay Sanayii Anonim Şirketi

Merkez: Kahramankazan, Ankara, Türkiye
Borsa: Halka arz yok (tamamen kamu/vakıf mülkiyeti)
Sahiplik: TSKGV (Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı) %54,49 — SSB (Savunma Sanayii Başkanlığı) %45,45 — THK (Türk Hava Kurumu) %0,06
Çalışan: 17.000 (2024)
Web: tusas.com

Çalışan

17.000

SIPRI Sırası · 2024

#65

10 sıra yükseldi

Ürün & Sistem

Tanıtım

TUSAŞ hakkında

TUSAŞ (Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.), Türkiye'nin savunma ve sivil havacılık alanındaki tek entegre uçak üreticisi ve sistem entegratörüdür. Şirketin kökleri 16 Ağustos 1925'te Kayseri'de kurulan Türk Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi'ne (TOMTAŞ) dayanır. Günümüzdeki şirket yapısı ise 28 Haziran 1973'te, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin yabancı savunma tedarikine olan bağımlılığını azaltmak amacıyla Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı (TSKGV) öncülüğünde kurularak Sanayi Bakanlığı'na bağlandı. 2005 yılında yabancı ortakların (Lockheed Martin ve GE) hisseleri devlet ve TSKGV tarafından satın alınarak şirket tamamen milli sahipliğe döndü. Bugün TSKGV %54,49 ve Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) %45,45 oranında paya sahipken Türk Hava Kurumu (THK) simgesel bir %0,06 hisseyle ortak olarak kalmaktadır.

TUSAŞ, tek programlı (F-16 lisanslı üretimi) bir işletme olarak başladığı dönemden bugüne 50'den fazla askeri ve ticari program yürüten, 4 milyon m2 kampüs alanı ve 715.000 m2 üstü kapalı üretim tesisi olan bir devasa endüstriyel komplekse dönüşmüştür. Kahramankazan, Ankara'daki ana tesisleri; uçak, helikopter, İHA, uzay sistemleri ile aerostrüktür tasarım, üretim ve entegrasyon hatlarını tek çatı altında barındırır.

2024 yılında şirket, 5. nesil savaş uçağı KAAN'ın ilk uçuşunu (21 Şubat 2024) gerçekleştirerek bu başarıya ulaşan çok az ülke arasına girdi. Aynı yıl Anka-3 stealth UCAV'ın seri milestoneları ve T625 Gökbey helikopterinin TSK'ya ilk teslimatı da gerçekleşti. Haziran 2025'te Endonezya ile 48 adet KAAN satışı için tarihi ihracat sözleşmesi imzalandı.

Tarihçe

Kilometre taşları

Kuruluşundan bugüne öne çıkan gelişmeler.

1925
16 Ağustos 1925: Atatürk'ün talimatıyla kurulan Türk Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ), Kayseri'de faaliyete geçti; TUSAŞ'ın tarihsel öncülü ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk havacılık sanayi kuruluşudur.
1973
28 Haziran 1973: Türkiye Sanayi Bakanlığı, TUSAŞ'ı (Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.) resmi olarak kurdu; amacı yabancı savunma tedarikine olan bağımlılığı azaltarak yerli hava araçları üretim kabiliyeti oluşturmaktı.
1984
15 Mayıs 1984: TUSAŞ, Amerikalı General Dynamics (sonradan Lockheed Martin) ve GE ortaklığında TUSAŞ-TAI anonim şirketini kurdu; Türk Hava Kuvvetleri için F-16 Fighting Falcon lisanslı üretim programı başladı.
1987
30 Kasım 1987: TUSAŞ Kahramankazan tesislerinde üretilen ilk F-16C Block 30, Türk Hava Kuvvetleri'ne teslim edildi; 11 Mart 1988'de ise montajının tamamı Türkiye'de yapılan ilk F-16 envantere girdi.
1993
1993-1995: TUSAŞ, Mısır Hava Kuvvetleri için 46 adet F-16 Block 40 (34 adet F-16C + 12 adet F-16D) üretip teslim etti; bu, TUSAŞ'ın ilk uluslararası ihracat üretim programıdır.
2003
2003: TUSAŞ, Airbus Defence and Space liderliğindeki A400M ağır askeri nakliye uçağı programına tasarım ve üretim ortağı olarak dahil oldu; merkez gövde ve kanat bölümü bileşen üretimi üstlendi.
2005
2005: Lockheed Martin ve General Electric'in elindeki TUSAŞ hisseleri, TSKGV ve SSB tarafından satın alındı; şirket yüzde yüz Türk kamu ve vakıf mülkiyetine geçti.
2006
15 Mart 2006: Savunma Sanayii Müsteşarlığı (SSB) ile TUSAŞ arasında Hürkuş Türk Başlangıç ve Temel Eğitim Uçağı Geliştirme Programı sözleşmesi imzalandı; Türkiye'nin ilk yerli turboprop eğitim uçağı geliştirme süreci başladı.

İş Alanları

Faaliyet alanları

Savaş Uçakları ve İleri Eğitim Uçakları (KAAN, Hürjet, Hürkuş)Helikopterler (T129 ATAK, T625 Gökbey, T929 ATAK 2, T-70, T629, T925)İnsansız Hava Araçları (ANKA ailesi, Aksungur, Anka-3, Anka-4, hedef dronlar)Uzay Sistemleri (Göktürk serisi, Türksat 6A, Göktürk-3 SAR)Aerostrüktür ve Alt Yüklenici Üretim (Airbus A320/A350, Boeing 737/747/777, A400M)Uçak Modernizasyon ve Bakım (F-16 Özgür, T-38 ARI, B737 AEW&C, C-130)

Kurumsal Bilgiler

Künye, yönetim ve yapı

Künye

Yasal ad: Türk Havacılık ve Uzay Sanayii Anonim Şirketi
Merkez: Kahramankazan, Ankara, Türkiye
Borsa kodu: Halka arz yok (tamamen kamu/vakıf mülkiyeti)
Sahiplik: TSKGV (Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı) %54,49 — SSB (Savunma Sanayii Başkanlığı) %45,45 — THK (Türk Hava Kurumu) %0,06

Yönetim

Ömer Cihad Vardan

Yönetim Kurulu Başkanı

Dr. Mehmet Demiroğlu

Genel Müdür ve Yönetim Kurulu Üyesi (CEO)

Seyfullah Hacımüftüoğlu

Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı

Salih Ayhan

Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı

Prof. Fahrettin Öztürk

Genel Müdür Yardımcısı — Aerostrüktür

Dr. Uğur Zengин

Genel Müdür Yardımcısı — Türk Muharip Uçağı (KAAN Programı)

Özkan Altay

Genel Müdür Yardımcısı — İnsansız Hava Sistemleri

Dr. Onur Tarakçıoğlu

Genel Müdür Yardımcısı — Uzay Sistemleri

Sunar Oktay

Genel Müdür Yardımcısı — Helikopter

Mustafa Gürsoy

Genel Müdür Yardımcısı — Uçak

Tesisler

Kahramankazan Ana Kampüsü

Genel Müdürlük merkezi. Uçak, helikopter, İHA ve uzay sistemleri tasarım, üretim, sistem entegrasyonu ve test altyapısı. Sabit kanatlı, döner kanatlı ve insansız platformlar için tam döngü üretim.

4.000.000 m² toplam alan, 715.000 m² kapalı. Kahramankazan, Ankara

Türkiye Uydu Montaj, Entegrasyon ve Test Merkezi (TÜMSIS)

Uydu alt sistemleri ve bütünleşik uydu platformlarının montaj, entegrasyon ve sistem test altyapısı. Göktürk ve Türksat programları için kullanıldı.

Kahramankazan / Ankara bölgesi

Avrupa'nın İkinci Büyük Rüzgar Tüneli (inşaatta)

KAAN muharip uçağı ve diğer platformlar için aerdinamik test ve doğrulama. Avrupa'nın ikinci büyük rüzgar tüneli olarak duyuruldu.

Kahramankazan / Ankara

Bursa ULUTEK Ar-Ge Merkezi

Ürün tasarımı çözümleri, üniversite-sanayi iş birlikleri (Uludağ, Bursa Teknik, Yalova Üniversiteleri), TÜBİTAK Sanayi Doktorası Programı protokolü.

Uludağ Üniversitesi Görükle Kampüsü, Bursa

Öne çıkan teknolojiler

5. Nesil Uçak Tasarımı ve Düşük Gözlemlenebilirlik (LO)

KAAN platformunda S-şekilli hava alıcıları, üst yüzey egzoz entegrasyonu ve bileşik malzeme ağırlıklı gövde yapısıyla radar kesit alanı (RCS) azaltma mimarisi uygulandı.

Sistem Entegrasyonu ve Aviyonik

T129 ATAK programında TAI, milli görev bilgisayarı, aviyonik sistemleri, silah entegrasyonu, kendini koruma (self-protection) paketi ve kask montajlı nişangah sistemini özgün geliştirdi. F-16 Özgür programında milli AESA radar ve yerli silah entegrasyonu (Bozdoğan, Gökdoğan füzeleri) TAI-ASELSAN işbirliğiyle yürütülüyor.

Sadık Kanat (Loyal Wingman) ve İnsansız Muharip Sistemler

Anka-3 UCAV, 30 Ekim 2024'te tarihe geçerek başka bir uçak tarafından kontrol edilen ilk insansız muharip uçak rolünde çalıştırıldı (dünyada ilk loyal wingman demonstrasyonu).

Kompozit ve İleri Malzeme Üretimi

F-35 alt yüklenici üretiminden edinilen merkez gövde kompozit üretim deneyimi KAAN ve Hürjet programlarına aktarıldı. Airbus A350 winglet üretimi gelişmiş kompozit kabiliyetin kanıtıdır.

Uçak Motoru ve Tahrik (TEI işbirliğiyle)

TEI (TUSAŞ %50,5 iştirak), PD170 turbodiesel (ANKA İHA), TS1400 turboshaft (T625 Gökbey), TF6000 turbofan (Hürjet, geliştirme) ve TF35000 turbofan (KAAN, 2030 sonrası hedef) programlarını yürütüyor. 2014-2024 arasında 10 yılda 13 motor tasarlandı, 6'sı seri üretime girdi.

Uydu Tasarımı ve Uzay Sistemleri

Göktürk-2 uydusu %80 yerli teknoloji içeriğiyle TÜBİTAK UZAY ortaklığında geliştirildi (2012). Türksat 6A haberleşme uydusu TÜBİTAK UZAY liderliğinde TUSAŞ katkısıyla üretilerek Temmuz 2024'te SpaceX Falcon 9 ile fırlatıldı.